τον τελευταίο καιρό το φαινόμενο των κρουστικών υπερτάσεων αλλά και των αποσυνδέσεων σε συνδυασμό με τις σκόπιμες ζεύξεις-αποζεύξεις των μετασχηματιστών διανομής μας έχουν κάνει να τρέχουμε στον πίνακα , και να κατεβάζουμε όπως.. όπως το γενικό διακοπτη ,να απενεργοποιήσουμε την σειρήνα του συναγερμού, και μετά να δούμε την επάρκεια των μπαταριών για την λειτουργία των UPS…….είναι ένα άκρως ενοχλητικό φαινόμενο γιατί μέχρι τώρα έχουν γίνει δυο ζημίες σε ηλεκτρονικές συσκευές , (εκτός UPS), αλλά και το οτι διαλέγουν να κάνουν ζεύξη/απόζευξη στα άγρια μεσάνυκτα Ο Γελαστούλης είναι θυμωμένος και μάλιστα ο αρμόδιος υπάλληλος δοκιμάζει το σύστημα του…αλλά και τα νεύρα μαςΟ Γελαστούλης είναι θυμωμένος ανοιγοκλείνοντας τον διακόπτη 4-5 φορές σε διάστημα (2) λεπτών. ασφαλώς δεν πρόκειται για βλάβη,….απλώς δοκιμάζει να δει αν ασφάλισε σωστά το σύστημα….Διαβολάκιη ….η…προσπαθεί με τις διακοπές να ελαφρύνει το σύστημα από τα κλιματιστικά, θέτοντας  τα με την διακοπή σε θέση αναμονής. κατά κανόνα είμαστε σε καλές περιοχές από άποψη δικτύου , χωρίς μεγάλες υπερτάσεις ,και χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα σπινθηρισμών από μοτέρ ισχύος πλην του προβλήματος των συνδέσεων. τοποθετήθηκε ένας ρελε ισχύος , οπότε σε περίπτωση διακοπής γίνεται αυτόματη απομόνωση , και επιλέγουμε χειροκίνητα και μετά από ώρα (εφόσον τελειώσουν οι διακοπές) την επαναφορά. επειδή όμως το πρόβλημα των κρουστικων υπερτάσεων υπάρχει , και σε περίπτωση κάποιου κεραυνού ίσως δημιουργηθεί κάποιο πρόσθετο πρόβλημα ίσως η ανάγκη για συστοιχία βαριστορ είναι αναγκαία.το βασικό σχέδιο είναι…. συδεσμολογια varistor ηαερaaΝ όπως βλέπετε στο πρώτο σκέλος έχουμε δυο varistor συνδεδεμένα από φάση στην γείωση, και από τον ουδέτερο στην γείωση, στο δεύτερο σκέλος ένα varistor μεταξύ ουδέτερου και γειώσεως, στο τρίτο σκέλος ένα varistor μεταξύ φάσεως και ουδέτερου, στο τέταρτο σκέλος πάλι μια συνδεσμολογία φάση με γείωση, και ουδέτερο με γείωση , και ακλουθεί ακόμη ένα στάδιο με ένα varistor το οποίο συνδέεται μεταξύ φάσεως και ουδέτερου. ακολουθεί ένα διπλό πηνίο σε χάντρα φερριτη που σε συνεργασία με δυο πυκνωτές 4.700 pF κάνουν μια ακόμη αποπνιξη σπινθηρισμών. σκοπίμως έχουμε επιλέξει αυτήν την διάταξη γιατί ασφαλίζουμε τις κρουστικές υπερτάσεις μεταξύ φάσης /ουδέτερου, αλλά και μεταξύ φάσης/ουδέτερου και γειώσεως. ο λόγος είναι ότι κρουστικές υπερτάσεις εμφανιστούν μεταξύ των δυο αγωγών αλλά και μεταξύ αγωγών και γειώσεως , οδηγούνται στην γείωση. επειδή τα varistor επιβαρύνονται πολύ από τις υπερτάσεις και τους σπινθηρισμούς , έχουν μικρή διάρκεια ζωής και πρέπει να αντικαθιστούνται ανά τακτά χρονικά διαστήματα. επίσης πρέπει να ασφαλίζεται το σύστημα, και στην είσοδο και στην έξοδο , γιατί η προστασία που προσφέρουν τα varistor έναντι των υπερτάσεων είναι να βραχυκυκλώνουν ,οπότε πρέπει να υπάρχει ασφάλεια καταλλήλου τιμής όταν αυτά βραχυκυκλώσουν. επίσης θα πρέπει να είναι σε μεταλλικό κουτί γιατί  αναφλέγονται όταν είναι υπερβολική η τάση όπως στην περίπτωση κεραυνικης εκτονώσεως. δυο σπινθηριστές κενού στην είσοδο είναι μια ακόμη προστασία για τάσεις μεγαλύτερες των 400 βολτ από κεραυνοπτωσεις. θα συμπληρώσω και ένα για τριφασική παροχή.τέτοια φίλτρα μεταξύ δικτύου και μιας συσκευής πρέπει να υπάρχουν ακόμη και με την απλή μορφή σε πολύπριζο. στο παλμογραφημα που βλέπετε φαίνονται οι κρουστικές υπερτάσεις, καθώς και οι αιχμές που δημιουργούν…… img_00041 αβ με το μπλε χρώμα είναι η ημιτονικη τάση δικτύου, και με το κόκκινο η κρουστική υπέρταση από ένα απλό dimmer ….χωρίς πηνίο και φίλτρο για λαμπτήρα φωτισμού… ( δεν μπορείτε να κάνετε μέτρηση με γειωμένο όργανο , γιατί θα "πέφτει" το ΔΔΕ και η ασφάλεια. προσοχή στα χέρια σας και στη φάση δικτύου….) ( για όσους ασχολούνται θα πρέπει να πω ότι υπάρχουν varistor  σε διάφορες τάσεις , για χρησιμοποίηση σε μονοφασικό ,τριφασικό αλλά και για τηλεφωνικές γραμμές. καλό θα ήταν να κάνετε μια αναζήτηση στα pdf  των διαφόρων κατασκευαστών για να δείτε τις λύσεις που προτείνουν. η προστασία των τηλεφωνικών γραμμών ακολουθεί πιστά το ίδιο σχέδιο. απαραίτητα σε όλες τις περιπτώσεις η ΚΑΛΗ λειτουργικά γείωση η οποία και θα μειώσει εκτονώνοντας αυτά τα φαινόμενα. χωρίς την ύπαρξη καλής γείωσης  το σύστημα υπολειτουργεί. τα varistor χαρακτηρίζονται από μια σειρά αριθμών που δηλώνουν ρεύμα, τάσεις προστασίας, κλπ…. ) varistor 5 τοποθετώντας στην θέση του ενός varistor δυο τρία παράλληλα, υποτίθεται ότι έχουμε υψηλότερη ασφάλεια έναντι αστοχίας του ενός μόνο. το πηνίο αποτελείται από (11) έντεκα σπείρες το κάθε σκέλος. η διατομή του σύρματος είναι 6mm ώστε να αντέχει εως 35 Αμπέρ που είναι το μεγαλύτερο φορτίο που μπορούμε να συνδέσουμε σε αυτό. η πτώση τάσεως στο πηνιο σε πλήρη φορτίο είναι της τάξεως 1,2V έως 1,5 V σε κάθε σκέλος. οι κρουστικές υπερτάσεις διαδίδονται μέσω των καλωδίων παροχής ενέργειας. δημιουργούνται στο δίκτυο εξαιτίας του φαινομένου της επαγωγής από κεραυνοπτωσεις η εξ αιτίας σφαλμάτων του δικτύου. οι εμφανιζόμενες κρουστικές υπερτάσεις είναι παλμοί μεγάλου πλάτους και διαρκείας ολίγων μS. η καταπόνηση των ηλεκτρονικών συσκευών από τις υπερτάσεις είναι μεγάλη μειώνοντας πολύ τον χρόνο ζωής τους. οι κύριες αιτίες δημιουργίας τέτοιων τάσεων είναι πολλές…κεραυνοί, σύνδεση/αποσύνδεση μετασχηματιστών διανομής,  σύνδεση/ αποσύνδεση πυκνωτών για την βελτίωση του συν φ,  την σύνδεση /αποσύνδεση της τάσεως ,  αλλά και εμάς τους ίδιους …από την χρήση ανελκυστήρα, από τα μοτέρ των κλιματιστικών, από τους ρυθμιστές φωτισμού (dimmer), αλλά ακόμη και από τους λεγόμενους λαμπτήρες οικονομίας κατά την έναρξη τους, όπως επίσης και η δημιουργία σπινθήρων από τα χρησιμοποιούμενα μπιστολάκια μαλλιών.

 DSCN1777ab        DSCN1779b DSCN1779a        DSCN1775 στις φωτο φαίνονται εκτός των άλλων και τα δυο χρησιμοποιούμενα πηνία , το ένα με την χάντρα φερριτη που χρησιμοποιείται στο σχέδιο και το δεύτερο που είναι στο κύκλωμα εισόδου κάθε τροφοδοτικού για να αποκόπτει παράσιτα που μεταφέρονται από το δίκτυο με την μορφή σπινθηρισμών. DSCN1875       DSCN1878 DSCN1896      DSCN1898 εάν θα προσέξετε στις παραπάνω φωτο θα δείτε ότι έχουμε βάλει με δυο κλιπ varistor στις δευτερεύουσες επαφές του διακόπτη ισχύος , όπως επίσης θα δείτε και ένα varistor “τυλιγμένο “με ειδική ταινία για τον λόγο που είπαμε πιο πάνω ότι σε ακραίες συνθήκες σκάνε προκαλώντας ζημιά σε διπλανά εξαρτήματα. επίσης βλέπετε και ένα τροφοδοτικό με το φίλτρο εισόδου που είπαμε.Για να έχουμε οπτική επαφή με τέτοια φαινόμενα που λαμβάνουν χώρα για πολύ μικρό διάστημα  και σε άγνωστο χρόνο , τότε είμαστε αναγκασμένοι να καταγράφουμε και να αποθηκεύουμε μεγάλες περιόδους που το σύστημα δουλεύει κανονικά , και να επιλέγουμε για εμφάνιση και εκτύπωση μόνο τον χρόνο κατά τον οποίο λαμβάνει χώρα το γεγονός.  σύνδεση του οργάνου με υπολογιστές, οθόνες σκληρούς,εκτυπωτές, και ασφαλώς σύνδεση με την ….υπομονή μας γιατί είναι σίγουρο ότι θα περιμένουμε για πολύ…. μέχρι να δούμε το γεγονός. και όμως το γεγονός εμφανίστηκε σύντομα μια και προέρχεται από ακριβώς διπλανή πολυκατοικία και μάλιστα από τον ανελκυστήρα……. κρουστικη ταση 1αακηD εάν δεν είχαν γίνει οι αποσυνδέσεις και οι ζημίες , δεν θα είχα δώσει καθόλου σημασία…….  βλέπουμε την αρχή και την μορφή που έχει η κρουστική τάση , η διάρκεια είναι πολύ μικρή , ακριβώς 4,5 περιόδους και κατά πάσα πιθανότητα πρέπει να οφείλετε σε κάποια χαλαρή επαφή μια και η διάρκεια της είναι πολύ μικρή, η τάση όμως είναι περισσότερο από διπλάσια , με ότι αυτό συνεπάγεται… μια μορφή κρουστικών τάσεων που μεταφέρεται μέσω δικτύου….αρκεί να είμαστε σίγουροι πως και από που προέρχεται η διαταραχή. όπως βλέπετε δεν υπάρχει “γονάτισμα” της πολικής τάσεως του δικτύου αλλά υπέρθεση εάν θέλετε πάνω σε αυτό, που σημαίνει ότι προέρχεται από κάποια συσκευή. DSCN1913      DSCN1914 η μέτρηση , αποθήκευση , καταγραφή…..απεικόνιση και απεικόνιση….. DSCN1907      DSCN1908 όλο αυτό το σκηνικό περνά και επιβαρύνει τα τροφοδοτικά των συσκευών και είναι απόλυτα φυσικό αν η κρουστική τάση πάρει πολύ μεγάλη τιμή τότε είναι φυσικό να  μας αφήσει χρόνους  η συσκευή, και ασφαλώς θα μας φταίει ο κατασκευαστής, ενώ αυτός ρητά γράφει ότι δουλεύει μόνο μέχρι 240 βολτ και όχι 600 + . εν αναμονή της κατασκευής του φίλτρου (λογω χρόνου) , πρέπει να αγοράσω σύρμα πάνω από 10mm και τον ανάλογο φερριτη,θα δούμε σε τι ποσοστό μας κάνει δουλειά το ήδη υπάρχον φίλτρο. δεν έχει νόημα να ασφαλίζουμε μια-μια συσκευή όταν η διαταραχή έρχεται μέσω δικτύου. και ασφαλώς τεστάροντας δεν ήταν δυνατόν να μην δημιουργήσουμε τεχνητά μια  κρουστική τάση….και να πάρουμε ένα πολύ ωραίο γράφημα…… ηλεκτροσυγκολληση…ανιχνεύοντας μια ηλεκτροσυγκόλληση στην παροχή της και σε πλήρη ισχύ λειτουργίας. varistor 8ξΦ Εδώ βλέπουμε τις αιχμές επάνω στο ημίτονο οι οποίες πολλές φορές έχουν και 16 φορές μεγαλύτερο πλάτος από το ημίτονο …. varistor και προστασια το βασικό σχέδιο και με τους σπινθηριστές ….όλα ασφαλίζονται και ως προς το δίκτυο αλλά και ως προς την γείωση. img_00041a1ΒΑΡ και εδώ το κύκλωμα απομόνωσης του δικτύου σε περίπτωση διακοπής. η επαναφορά στο δίκτυο γίνεται μόνο χειροκίνητα , και εφ΄όσον είναι απολύτως σταθερό. κατά την στιγμή της διακοπής δίνει εντολή για την ενεργοποίηση της γεννητριας αντικαθιστώντας το UPS σε μερικά δευτερόλεπτα. οι εμφανιζόμενες τάσεις κατά την εμφάνιση του φαινομένου…….  DSCN2293

DSCN2294

πίνακας αυτομάτου εναλλαγής δικτύου - γεννήτριας.DSCN2225_thumb.jpgDSCN2242.jpg      DSCN2007αβγDSCN2009αβDSCN2012αβγ DSCN2010αβγDSCN2006      DSCN2008 DSCN2008      DSCN2010 DSCN2013      DSCN2011 DSCN1984      DSCN1985 DSCN1987      DSCN1988 το κύκλωμα συναρμολογημένο επάνω σε σύρμα χαλκού για τον λόγο ότι τα varistor όταν ενεργοποιηθούν ενίοτε αναφλέγονται, και για αυτό πρέπει να ασφαλίζονται και να υπάρχει μάλιστα και παράκαμψη αυτών ώστε σε περίπτωση που βραχυκυκλώσουν με την παράκαμψη το κύκλωμα να δίνει τάση. κατά την επανασύνδεση το δίκτυο βλέπει επαγωγικά φορτία και έχουμε υψηλές αιχμές.

Κατά την σύνδεση στο δίκτυο ενός επαγωγικού φορτίου έχουμε αυτήν την κυματομορφη……..

πινακας 1αβγδε

Πρόκειται για ένα φορτίο καθαρά επαγωγικό και μεγάλης ισχύος , όπως είναι τα μοτέρ από μεγάλα κλιματιστικά  ή  μοτέρ ανελκυστήρων  ή μοτέρ  με καρβουνάκια. Στην απεικόνιση βλέπουμε ότι το πλάτος της τάσεως για πολύ μικρό διάστημα γίνεται υπέρ διπλάσιο της τάσεως δικτύου. Εάν και έχει μικρή διάρκεια επιφέρει μετά από κάποιο διάστημα βλάβες σε ευαίσθητες συσκευές.

κατα την συνδεση ενος απλου επαγωγικου φορτιου π.χ. λαμπτηρα φθορισμου εχουμε……

πινακας 1αβγδεζ

Εδω βλέπουμε να έχουμε μεγάλη διαταραχή  κατά την έναρξη και προέρχεται από κλιματιστικό και από σειρά λάμπες φθορισμού που δεν έχουν  τεθεί οι μισές με πυκνωτή αντιστάθμισης.

και κατά την σύνδεση ενός καθαρού ωμικού φορτίου ισχύος  έχουμε……..

πινακας 1αβγδ

είναι η στιγμή κατά την οποία συνδέουμε  π.χ. τον θερμοσίφωνα  ή θερμαντικά σώματα μεγάλης ισχύος,  και είναι η λιγότερο επιζήμια από όλες τις περιπτώσεις. οι απεικονίσεις προέρχονται από όργανο και στις περισσότερες δεν γίνονται αντιληπτές παρά μόνο κατά την εκκίνηση μεγάλων σε ισχύ μοτέρ όπου βλέπουμε μείωση στα φώτα από το μεγάλο ρεύμα που τραβά ο κινητήρας.

1-016_thumb

ΥΓ.  έστω ότι έχετε κάποιο παλμογράφο , ΜΗΝ διανοηθείτε να κάνετε απ’ ευθείας μετρήσεις και δη σε τριφασικό ρεύμα εάν δεν έχετε τα κατάλληλα προμπ απομόνωσης από το δίκτυο ( συμπεριλαμβάνεται και η απομόνωση της γείωσης του προμπ ), και εάν δεν υπάρχει σχετική τεχνογνωσία.

 

j.m.